آبادان؛ پاسگاهی ساحلی از دوران باستان
آپفادانا دستکم حدود 1800 سال پیش پاسگاهی ساحلی بوده است که امروزه آن را به نام آبادان میشناسیم.
اولین اشارهٔ مکتوب و مستند به منطقهٔ آبادان به دوران باستان و به آثار جغرافیدانان یونانی بازمیگردد. بر اساس منابع معتبر تاریخی، این نامگذاری در دو مرحله صورت گرفته است:
- بطلمیوس (Ptolemy) – قرن دوم میلادی: نخستین اشاره به یک جزیره در دهانهٔ رود دجله، توسط کلودیوس بطلمیوس، جغرافیدان مشهور یونانی-مصری، در کتاب «جغرافیا» (Geographia)او ثبت شده است. بطلمیوس از این جزیره با نام «آپفانا» (Apphana) یاد کرده که از نظر موقعیت جغرافیایی، کاملاً با جزیرهٔ آبادان امروزی مطابقت دارد. این قدیمیترین سند مکتوب از وجود این منطقه است.
- مارسیان (Marcian) – قرن چهارم میلادی: پس از بطلمیوس، مارسیان اهل هراکلیا، جغرافیدان یونانی دیگر، در اثر خود با عنوان «جغرافیای مارسیان هراکلیایی» (Geographia Marciani Heracleotae)از این جزیره با نام کاملتر «آپفادانا» (Apphadana) یاد میکند. جالب اینجاست که نام «آپفادانا» بسیار به ریشهٔ فارسی «آب» و «پا» به معنای «پاسگاه ساحلی» نزدیک است که نشان از اهمیت دیرینهٔ استراتژیک این منطقه دارد.
این اشارهها نشان میدهد که منطقهٔ آبادان از قرنها پیش از ظهور اسلام، به عنوان یک جزیرهٔ مهم در دهانهٔ دجله، شناخته شده و در منابع جغرافیایی کلاسیک ثبت شده است. شایان ذکر است که این اسناد به خود جزیره اشاره دارند، نه لزوماً به یک شهر یا بندر توسعهیافته.